Motivatie en sport
Wat doet ons (echt) rennen?
(ontdek de ATLET-motivatievragenlijst aan het einde van het artikel)
In april was ik van plan om het met jullie te hebben over het omgaan met hoogteverschillen… in mei over het nut van zware trainingsweekenden… Op het moment dat ik deze regels schrijf, lijken deze onderwerpen me nogal futiel en een beetje ongepast… De horizon lijkt me voor de komende maanden behoorlijk somber… Bijeenkomsten zijn nog altijd verboden, wedstrijden worden een voor een afgelast… Tot wanneer zal dat vervelende virus ons ervan weerhouden een startnummer op te spelden? Dus wilde ik het vandaag, in plaats van over pure en harde training te hebben, liever hebben over motivatie… Wat doet ons (echt) rennen?
1 - Tijdens deze periode van lockdown konden we volgens mij 3 soorten hardlopers onderscheiden:
- de beginnende hardlopers, degenen die deze periode hebben aangegrepen om ermee te beginnen of opnieuw te beginnen
- degenen die koste wat kost naar buiten zijn blijven gaan en hun sport hebben aangepast aan de geldende beperkingen
- en degenen die hun hardloopactiviteiten sterk hebben teruggeschroefd.
En u, is uw lichamelijke activiteit veranderd?
De lockdown heeft onze leefgewoonten ingrijpend veranderd en deze veranderingen kunnen onze aangepaste trainingen feitelijk verklaren:
- Voor velen van ons werd onze tijd volledig anders ingedeeld: thuiswerken, thuisonderwijs, 24 uur per dag met de kinderen en partner, geen lunchpauze, videogesprekken die elkaar opvolgen, voor sommigen zeer drukke dagen, voor anderen juist verveling… Maar in alle gevallen zijn uw trainingsmomenten overhoopgehaald. Er moesten opnieuw momenten voor uzelf en voor uw sport worden gecreëerd, en dat is niet vanzelfsprekend.
- Ook onze bewegingsruimte werd beperkt, afgebakend en ingeperkt: trainen binnen een straal van één kilometer rond uw huis, als u de regels strikt naleeft, beperkt de mogelijkheden nogal… In het begin is dat nog prima: de beperking dwingt u om nieuwe dingen te bedenken en trainingsroutines te doorbreken, maar op de lange duur wordt het soms wat treurig… en kan het leiden tot vermoeidheid en verlies van motivatie.
- Ook onze sociale contacten werden sterk beperkt… Nooit eerder hebben we in deze periode zo de «eenzaamheid van de langeafstandsloper» ervaren! Maar voor sommigen is alleen hardlopen echt een straf!
- En al wekenlang hebben we geen enkele wedstrijd om naar uit te kijken, en het gebrek aan doelen zal nog wel even duren! Alle trainingsplannen vallen in duigen, alles moet naar het najaar worden verschoven en zelfs dat is op het moment dat ik deze regels schrijf nog onzeker… Voor sommigen «bestaat plezier in inspanning uit het aanvaarden van een tijdelijk ongemak om een uitgestelde maar grotere voldoening te verkrijgen» (D. Delignières). Maar als er geen wedstrijd meer in zicht is, houdt het op; het heeft geen zin om uzelf pijn te doen… toch?
2 - Na deze feitelijke overwegingen over wat onze sportbeoefening wel of niet kan hebben veranderd, volgen nu enkele meer theoretische aanknopingspunten die ten grondslag liggen aan het concept «motivatie».
«De term motivatie komt van het Latijnse motivus, beweeglijk, met betrekking tot beweging. Het verlangen om te bewegen, in tegenstelling tot het verlangen om onbeweeglijk te blijven, vormt de essentie van motivatie.» (R. Cox). Dit is zo treffend van toepassing op onze sport!
We kunnen dit onderwerp niet eenvoudig terugbrengen tot «ben ik gemotiveerd of niet?». Motivatie is een complex onderwerp dat binnen de psychologie wordt bestudeerd. Ik heb mij laten inspireren door schalen en tests om een korte vragenlijst samen te stellen over de motivaties die ons aanzetten tot hardlopen.
Ik stel voor om 2 motivatiegerelateerde concepten te bespreken:
2-1: De theorie van prestatiedoelen
Waar worden we door gemotiveerd? Om het heel eenvoudig te zeggen: we worden voornamelijk gemotiveerd door twee centrale doelen:
- ofwel door de taak, door beheersing. Ons doel is dan om een bepaalde activiteit te begrijpen en te beheersen, vooruitgang te boeken en te trainen. We geloven sterk dat succes en vooruitgang afhangen van de geleverde inspanning. We ervaren een gevoel van voldoening door het leren en beheersen van een moeilijke taak (prestatiedoel dat overeenkomt met de stellingen 1, 11, 15 en 25).
- ofwel door prestaties, competitie en ego. In dat geval is het de sociale vergelijking die ons vooruithelpt. We willen onze prestaties aan anderen bewijzen (prestatiedoel dat overeenkomt met de stellingen 5, 8, 9 en 20). «Voor een atleet die op het ego is gericht, betekent succes dat hij zijn tegenstander verslaat dankzij een grotere vaardigheid, en niet dankzij de geleverde inspanningen of de geboekte vooruitgang.»
- Het is heel goed mogelijk dat u zichzelf zowel in de taakgerichte als in de egogerichte stellingen herkent: beide oriëntaties staan namelijk los van elkaar. «Onderzoeken hebben aangetoond dat het op het gebied van prestaties, tevredenheid en plezier ideaal is om sterk taakgericht ÉN egogericht te zijn, maar wel met een hoge mate van waargenomen vaardigheid, een hoge mate van eigenwaarde en zelfvertrouwen. Als dit niveau laag is, bestaat het risico dat men uit angst voor mislukking uitdagingen in wedstrijden uit de weg gaat.» We spreken dan van vermijdingsstrategie of zelfhandicap, maar dat is weer een ander aspect dat interessant zou kunnen zijn om verder uit te diepen.
2-2: 2 grote soorten motivatie: intrinsiek en extrinsiek
Andere vraag: hoe worden we gemotiveerd? Door interne factoren of eerder door externe factoren?
Onderzoeken stellen een continuüm van motivatie voor:
- van amotivatie (met een A, als ontkennend voorvoegsel): ik weet niet waarom ik hardloop, ik zie geen enkel voordeel van hardlopen? (de rode stellingen van de test). Als u zich in deze fase van uw zoektocht bevindt, moet het natuurlijk lastig zijn om uw hardloopschoenen aan te trekken…
- tot extrinsieke motivatie (de groene stellingen van de test): ik hardloop om externe redenen: voor beloningen, trofeeën, geld, lof, sociale goedkeuring, uit angst om gestraft te worden… Als de uitreiking van «beloningen» stopt, zal deze sporter geen enkele reden meer vinden om te blijven trainen… en momenteel kan dat voor sommigen inderdaad het geval zijn… Als competitie de enige motor is die u vooruithelpt, is de huidige situatie waarschijnlijk bijzonder moeilijk om mee te leven en blijven de schoenen nog een tijdje in de kast staan…
Deze externe motivatiebronnen kunnen echter steeds meer door de atleet worden geïntegreerd en geïnternaliseerd, bijvoorbeeld:
1 - in het begin doe ik aan krachttraining omdat mijn trainer mij daartoe verplicht of omdat sociale normen mij ertoe aanzetten
2 - vervolgens ben ik niet bepaald een groot liefhebber van krachttraining, maar ik zie wel in dat het belangrijk is en leg ik mezelf daarom trainingen op
3 - uiteindelijk helpt krachttraining mij om vooruitgang te boeken en doe ik het volledig uit eigen wil!
- tot intrinsieke motivatie (de blauwe stellingen van de test), die van binnenuit komt. Intrinsiek gemotiveerde mensen beginnen vrijwillig aan activiteiten zonder dat ze door een beloning worden gestimuleerd, en wel om verschillende redenen: voor kennis (bijvoorbeeld nieuwe technieken), voor voldoening (het aangaan van een nieuwe uitdaging), voor stimulatie (bijvoorbeeld de euforie bij de start van een wedstrijd) of voor het plezier (gewoonweg lichamelijke inspanning). En deze sporters, zo denk ik, verzamelen de ene toestemming om naar buiten te gaan na de andere. Ze hebben hun sport waarschijnlijk aangepast, maar blijven kilometers maken!
Conclusie:
In afwachting van het moment waarop we weer wat vrijer over de paden kunnen lopen, is dit misschien het juiste moment om uzelf de juiste vragen te stellen: maar waarom loop ik eigenlijk echt? Deze theoretische gegevens helpen u misschien om zo objectief en oprecht mogelijk de balans op te maken…
Artikel door Maria SEMERJIAN, docente lichamelijke opvoeding en elite-ultratrailster voor de website van onze partner ATLET
